NL EN
  • Home»
  • Weblog »
  • De bescherming van vormen binnen het merkenrecht

De bescherming van vormen binnen het merkenrecht

De chocoladereep van Toblerone, de blokjes van LEGO en het flesje van Coca-Cola. Bij al deze producten herken je aan de uiterlijke vorm van welk merk deze afkomstig zijn. Voor de merkhouder heeft dit uiteraard een groot voordeel: de consument legt bij het zien van het product direct een link met het merk. Dat wordt lastiger als concurrenten dezelfde vormgeving gebruiken voor hun producten. Daarom proberen veel bedrijven ‘hun’ kenmerkende vorm te beschermen door middel van een merkinschrijving. De registratie daarvan leidt tot een uitsluitend recht om deze vorm te gebruiken. De voorwaarden voor de vastlegging van een vormmerk zijn echter strenger dan die voor de inschrijving van een merknaam (woordmerk) of een logo (beeldmerk).

Onderscheidend vermogen

Voor alle (soort) merken geldt dat deze moeten beschikken over onderscheidend vermogen: de naam, het logo of de vorm stelt de consument in staat om de producten met dit merk(teken) te onderscheiden van producten van andere partijen.

De Toblerone chocoladereep en het Coca-Cola flesje zijn erkend als geldige vormmerk, de LEGO-blokjes niet. Deze verschillende uitkomsten zijn het gevolg van een aanvullende eis voor vormmerken: de kenmerkenexceptie (voorheen bekend als de vormexceptie).

In sommige gevallen is het niet wenselijk dat bepaalde vormen worden gemonopoliseerd. Vormen kunnen daarom niet worden ingeschreven indien:

a)    de vorm, of een ander kenmerk, bepaald is door de aard van de producten;

b)    de vorm, of een ander kenmerk van de waren, noodzakelijk is voor een technische uitkomst; of,

c)     de vorm, of een ander kenmerk, wezenlijke waarde geeft aan de producten.

In de rechtspraak zijn vele voorbeelden te vinden waarin de genoemde criteria zijn uitgewerkt.

 

Aard van het product

Een sprekend voorbeeld van een product dat is gebaseerd op de aard van de waar is de bananentrommel. De vorm van deze trommel is namelijk gebaseerd op de vorm van de banaan. Daardoor is voor dit product geen merkenrechtelijke bescherming mogelijk.

Er bestaan ook voorbeelden die minder evident zijn, zoals de Tripp-Trapp kinderstoel van Stokke. Daarvan heeft de Hoge Raad bepaald dat als een product meerdere wezenlijke gebruikskenmerken bevat die de consument ook in de producten van een concurrent zal zoeken, de vormgeving van het product dus ingegeven is door de aard van de waar. Op zich geen vreemde conclusie nu een stoel veel kenmerken zal hebben die afhankelijk zijn van de aard van het product: de stoel moet gebruikt kunnen worden om op te zitten.

Noodzakelijk voor de technische uitkomst

Ook producten die overwegend het resultaat zijn van technische elementen vallen niet onder de  beschermingsomvang van het merkenrecht. Over het driekoppige scheerapparaat van Philips is beslist dat de vormgeving van het apparaat zodanig technisch is bepaald, dat het product als vormmerk nietig is. Het feit dat de technische uitkomst door concurrenten ook met een ander ontwerp kan worden verkregen, maakt dit niet anders. De ratio hierachter is dat een merkhouder geen monopolie krijgt op technische oplossingen. Voor technische oplossingen kan bescherming worden gezocht onder het octrooirecht.

Esthetische waarde

Verder wordt in beginsel ook de esthetische waarde van de vorm, ofwel het design, uitgesloten voor merkenrechtelijke bescherming. Het design moet dan wel doorslaggevend kunnen zijn in de keuze voor dat product. Consumenten moeten bijvoorbeeld bereid zijn om meer te willen betalen vanwege het design. In dat kader is over de kegelvormige luidspreker van Bang & Olufson bepaald dat deze vorm geen merk kan zijn omdat deze vorm wezenlijk waarde geeft aan het product.

En nu?

Ook met de uitleg in de rechtspraak blijft er discussie ontstaan over de reikwijdte van de kenmerkenexceptie. Zo loopt op dit moment een zaak waarin de vraag centraal staat of het sta-zakje van Capri-Sun kan worden beschouwd als een vormmerk. De procedure wordt gevoerd tot aan de Hoge Raad. De Advocaat-Generaal, die de Hoge Raad adviseert, heeft geconcludeerd dat het vormmerk van het sta-zakje nietig moet worden verklaard. Alle wezenlijke kenmerken van de vorm zijn namelijk noodzakelijk om een technische uitkomst te verkrijgen. Zo is bijvoorbeeld de trapeziumvormige verpakking noodzakelijk om de verpakking rechtop te houden als eruit gedronken wordt. Of de Hoge Raad het hiermee eens is zal moeten blijken.

In sommige gevallen kan de inschrijving van producten als vormmerk interessant zijn. Voor auteursrechten geldt dat de beschermingstermijn beperkt is tot een bepaalde periode. Voor merken geldt dat de inschrijving, en de daarmee verkregen bescherming, oneindig kan worden verlengd. Voor u als merkhouder kan deze oneindige bescherming dus voordelen hebben. Het is wel verstandig om op voorhand te onderzoeken of uw potentiele vormmerk voldoet aan de hierboven genoemde vereisten. Anders loopt u het risico dat de inschrijving wordt afgewezen of dat in een later stadium de merkinschrijving nietig wordt verklaard.

Mocht u nog vragen hebben over vormmerken dan helpt Jesse Vermeij u daar graag bij.




PAGINA DOORSTUREN

DEZE PAGINA IS SUCCESVOL DOORGESTUURD!

EEN REACTIE PLAATSEN

UW E-MAIL ADRES WORDT NIET GETOOND AAN ANDERE BEZOEKERS.

  1. NAAM
  2. E-MAILADRES
  3. BERICHT
  4. WANNEER U DEZE REGEL KUNT LEZEN, VUL HET VOLGENDE VELD DAN NIET IN!
  5.