NL EN
  • Home»
  • Weblog »
  • Nieuw auteurscontractenrecht: eBooks

Nieuw auteurscontractenrecht: eBooks

Op 1 juni 2010 is het langverwachte Voorontwerp voor het wetsvoorstel Auteurscontractenrecht ter consultatie gepubliceerd tezamen met een toelichting. Belanghebbenden kunnen tot 30 september 2010 reageren. Het Voorontwerp geeft regels die in acht moeten worden genomen bij het sluiten van contracten tussen de maker van een auteursrechtelijk werk en de exploitant van dat werk. Doel is het verbeteren van de positie van de individuele makers. 

Indien het Voorontwerp wet wordt, zal het van grote invloed zijn op de positie van auteurs en uitvoerende kunstenaars (zoals schrijvers, journalisten, vertalers, componisten, regisseurs, software ontwikkelaars, acteurs, zangers, musici en beeldend kunstenaars), van exploitanten (zoals uitgeverijen, omroepen, platenmaatschappijen, film- en televisieproducenten, software bedrijven en werk- en opdrachtgevers) en van collectieve beheersorganisaties.

In deze reeks zal ik een aantal praktische gevolgen schetsen van toepassing van de regels in het Voorontwerp en daarbij wat kritische kanttekeningen plaatsen. In deze tweede aflevering: eBooks. 

Auteursrechten niet langer overdraagbaar en opzegbare licentie

Als gezegd, is de meest drastische verandering die het Voorontwerp teweeg zal brengen dat auteursrechten niet meer kunnen worden overgedragen door de auteur. In plaats daarvan kan hij nog slechts een exclusieve licentie verlenen die hij elke vijf jaar kan opzeggen.

Bij veel boeken wordt een groot deel van de opbrengst gegenereerd in de eerste maanden of jaren na publicatie. In die gevallen geldt dat de auteur beter af is met de nieuwe regeling en de uitgever niet slechter. Immers, de eerste kan de licentie na vijf jaar opzeggen en met zijn werk doen wat hij wil en de laatste verdient er na die vijf jaar toch niet veel meer aan. Nu is het natuurlijk wel de vraag of de auteur dan nog iets nuttigs kan doen met het boek, maar wie weet. Had hij de rechten overgedragen, dan waren eventuele onverwachte inkomsten na die periode in elk geval toegevallen aan de uitgever. Die had daar niet op gerekend en had zijn investeringen er waarschijnlijk al uit. 

Er zijn echter branches waar verdienmodellen zijn geënt op langere periodes. Denk aan de educatieve uitgeverij. Verder zijn er afgeleide exploitatievormen die vaker pas na een langere periode relevant worden zoals de verfilming. Wat er met eBooks gebeurt moeten we afwachten. Voorstelbaar is dat de exploitatie veel langer kan duren omdat het nauwelijks iets kost een eBook te blijven uitgeven en de drempel voor de consument om het aan te schaffen lager is. 

Dan ontstaan wel problemen en niet alleen voor de uitgever. Hij zal mogelijk minder gaan betalen – ook indien een langere termijn van inkomsten is voorzien - indien slechts een garantie van vijf jaar exclusiviteit wordt verkregen. Het is dus maar de vraag of de auteur hiermee beter af is.

 

Wat hiermee wel teweeg wordt gebracht is verdergaande specialisatie en innovatie binnen de uitgeverijsector. Voor bepaalde vormen van exploitatie zijn minder investeringen nodig, zowel in de opstartfase als in de verdere exploitatie, zoals voor de distributie als eBook. Een gespecialiseerde uitgever die weet hoe deze afzetmarkt werkt zal auteurs aan zich kunnen binden voor digitale exploitatie, simpelweg omdat hij er goed in is, niet omdat ze hun rechten moeten overdragen.

Collectieve onderhandelingen over langere licenties

De termijn van vijf jaar kan worden opgerekt in collectieve overeenkomsten. Dat wil zeggen een overeenkomst tussen een vereniging van auteurs aan de ene kant en een (vereniging van) exploitant(en) aan de andere kant. 

Zo zouden de stichting Literaire Rechten Auteurs (Lira) en het Nederlands Uitgevers Verbond (NUV) kunnen overeenkomen dat een langere termijn van exclusiviteit zal gelden. Daaraan zullen natuurlijk omringende voorwaarden verbonden worden zodat waarschijnlijk is dat zulke collectieve afspraken in modelovereenkomsten terecht komen. Die modelcontracten worden overigens nu al betrekkelijk breed gebruikt voor literaire schrijvers en vertalers.

Het hele Voorontwerp lijkt ontworpen te zijn rondom de gedachte dat collectieve onderhandelingen moeten worden aangemoedigd. En dat is ook niet vreemd gezien het uitgangspunt van de wetgever; de individuele auteur heeft een zwakkere onderhandelingspositie en daar moet iets aan gedaan worden. Hoe beter dan door de uitgever aan te moedigen (lees: te dwingen) met een collectief te onderhandelen? 

Uiteraard kijken de beide kanten in het boekenvak wat anders tegen het uitgangspunt van de wetgever aan. De uitgevers zijn van mening dat auteurs mondig genoeg zijn, voldoende worden ondersteund door hun beroepsorganisaties en dat er bovendien niet op grote schaal misstanden voor komen. De auteurs aan de andere kant vinden dat het versterken van hun onderhandelingspositie hard nodig is.

De pijn gaat hem aan de kant van de uitgever denk ik zitten in wat ik hierboven tussen haakjes schreef. Hij wordt “gedwongen”, althans de auteur heeft met zijn vijfjaarlijkse opzegmogelijkheid een stok in handen om de uitgever mee te slaan als die niet bereid is collectief te onderhandelen. En dat gaat denk ik niet goed werken. Ik denk dat het beter werkt om de uitgever een wortel te geven, dan de auteur een stok. Maak het auteursrecht weer overdraagbaar indien dat in een collectieve onderhandeling wordt overeengekomen. Met die beloning van rechtszekerheid in het vooruitzicht zal de uitgever sneller geneigd zijn rond de tafel te gaan zitten.

Toekomstige werken
Onder het huidige recht kan een auteur rechten overdragen op boeken die hij nog helemaal niet heeft geschreven. Binding van de auteur aan een uitgeverij op deze wijze gebeurt regelmatig.

Onder het Voorontwerp is het in ieder geval niet langer mogelijk, maar het gaat nog verder dan dat. Ook overeenkomsten waarin voor een onredelijk lange of onvoldoende bepaalde termijn opties op toekomstige werken worden vastgelegd zijn in beginsel niet toegestaan.

De bepaling is vaag door het gebruik van de tem “onredelijk lang”. Wat betekent dat? De bepaling schept teveel rechtsonzekerheid voor de uitgever, wordt wel gezegd. Mijns inziens zou het logisch zijn als wordt aangeknoopt bij een termijn waarbinnen de uitgever in elk geval zijn investeringen in bijvoorbeeld de naamsbekendheid van een nieuwe auteurs kan terugverdienen.

Billijke vergoeding, bestsellers en non-usus

Het Voorontwerp introduceert een algemeen recht op een billijke vergoeding en een regeling voor bestsellers. Als er een ernstige disproportionaliteit bestaat tussen de overeengekomen vergoeding en de opbrengsten voor de uitgever, kan de rechter de overeenkomst aanpassen. Ook hier roepen de uitgevers meteen dat er teveel rechtsonzekerheid ontstaat; wat is billijk en komt de auteur nog eens om meer geld vragen?

Met betrekking tot eBooks is de non-usus bepaling een interessante. Die houdt in dat de auteur de overeenkomst kan ontbinden als de uitgever het boek niet binnen een redelijke termijn na het sluiten van de overeenkomst exploiteert of niet langer in voldoende mate exploiteert. Wat betekent dat in de online omgeving? Moet het eBook nog slechts ergens onderaan de lijst op de website van de utgever staan? Moet het actief worden gepromoot? Het is afwachten en veel zal afhangen van de omstandigheden van het geval. Rechtsonzekerheid dus, zullen de uitgevers roepen. Men zou kunnen zeggen dat er bij eBooks iets minder gedaan hoeft te worden aan exploitatiehandelingen omdat een digitaal boek door de consument zelf nu eenmaal makkelijker gevonden kan worden.

Conclusie
De uitgeverijen zijn voornamelijk bang dat het Voorontwerp veel rechtsonzekerheid met zich meebrengt. De wetgever heeft hieraan al gedacht; de boodschap is dat als de uitgever zekerheid wil, hij kan onderhandelen met collectieven van auteurs. Misschien dat de wetgever hem daarvoor nog wel iets verder zou kunnen belonen. 

De tweede boodschap aan de uitgever is: specialiseer, innoveer en concurreer! Als je weet hoe je eBooks naar de lezer moet krijgen, hoe je die efficiënt promoot en welke partners je daarvoor nodig hebt, dan kiest de auteur voor jou om zijn boek digitaal aan de man te brengen. 

In de volgende aflevering in de reeks Nieuw Auteurscontractenrecht: Online muziekdistributie 



PAGINA DOORSTUREN

DEZE PAGINA IS SUCCESVOL DOORGESTUURD!

EEN REACTIE PLAATSEN

UW E-MAIL ADRES WORDT NIET GETOOND AAN ANDERE BEZOEKERS.

  1. NAAM
  2. E-MAILADRES
  3. BERICHT
  4. WANNEER U DEZE REGEL KUNT LEZEN, VUL HET VOLGENDE VELD DAN NIET IN!
  5.