NL EN
  • Home»
  • Weblog »
  • Milica Antic in Uitgesproken WNL over de digitale schandpaal van Vereniging Eigen Huis

Milica Antic in Uitgesproken WNL over de digitale schandpaal van Vereniging Eigen Huis

Wij berichtten al eerder over de opvallende actie van Vereniging Eigen Huis die haar leden oproept om foto’s en video’s van inbrekers in te zenden zodat deze via de website van Vereniging Eigen Huis te kijk kunnen worden gezet.

De uitleg over het hoe en waarom van deze actie door Vereniging Eigen Huis is wat tweeslachtig. Enerzijds geeft de vereniging aan dat het niet zozeer gaat om het aan de digitale schandpaal nagelen van inbrekers, als wel om het delen van kennis en ervaring. Door foto’s en video’s van inbraken te plaatsen, worden huiseigenaren beter geïnformeerd over de methoden in inbrekers gebruiken, stelt de woordvoerder van Vereniging Eigen Huis op Webwereld. Preventie en niet dieven aan de schandpaal zou het doel van de actie dus zijn.

In de nieuwsbrief van Vereniging Eigen Huis staat echter iets heel anders: het opent met de kop ‘Helpt u mee om inbrekers te kijk te zetten?’. De vereniging geeft er ook blijk van te hebben nagedacht over mogelijke privacybezwaren van deze actie: “Schendt een inbreker onze privacy? Dan schenden wij die van hem!” lezen we in de nieuwsbrief. Volgens de aan de leden rondgestuurde informatie gaat het dus juist wél om de schandpaal, dat is zelfs het voornaamste doel van de actie.

Voor het actualiteitenprogramma ‘Uitgesproken WNL’ werd ik geïnterviewd over de juridische kanten van deze stunt.  

Ieder mens heeft recht op bescherming van zijn persoonlijke levenssfeer. Dat is een grondrecht, neergelegd in artikel 10 van onze Grondwet, en in artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het publiceren van gevoelig beeldmateriaal is vanwege dit grondrecht dus in principe niet toegelaten. Ook het portretrecht, neergelegd in artikel 21 van de Auteurswet biedt een grondslag om zich als geportretteerde te verzetten tegen publicatie van gevoelig beeldmateriaal. Daar is heel veel rechtspraak over. Het voert in het kader van deze blogpost te ver om daar diep op in te gaan maar het komt er kort gezegd op neer dat het privacy grondrecht alleen mag worden beperkt wanneer daar een duidelijke wettelijke grondslag voor is, de beperking noodzakelijk is (onder meer) ter bescherming van rechten en vrijheden van anderen, en ter voorkoming van strafbare feiten. Dit betekent dat er altijd een belangenafweging moet worden uitgevoerd. In dit geval zal dus het belang van de inbreker op eerbiediging van zijn privacy moeten worden afgewogen tegen het belang van de huiseigenaar bij wie is ingebroken. Daarbij is het criterium ‘noodzakelijk’ een hoge drempel is. Het betekent dat de beperking niet verder mag gaan dan strikt noodzakelijk ter bescherming van het belang van het slachtoffer van de inbraak, en dat er ook geen minder vergaande middelen ter beschikking staan. Uiteraard moet het belang van de huiseigenaar gerechtvaardigd zijn. Bij deze toets zal ook rekening moeten worden gehouden met de ingrijpende gevolgen van publicaties online. Deze verspreiden zich als een olievlek over het internet, en zelfs als de informatie bij de bron wordt verwijderd, is het haast onmogelijk om alle kopieën van het beeldmateriaal die inmiddels over internet zwerven te verwijderen. Men kan tot in de lengte der dagen worden achtervolgd door iets dat ooit heel kort online heeft gestaan.

Naast dit fundamentele recht dat vooral bescherming biedt tegen openbaarmaking van gevoelige gegevens, stelt de wet ook regels aan het verzamelen en verwerken van gegevens. Deze regels zijn neergelegd in de Wet bescherming persoonsgegevens (‘Wbp’).

Deze wet bepaalt dat het in principe verboden is om persoonsgegevens over strafbare feiten te verwerken. De wet staat wel enkele uitzonderingen toe: de betrokkene heeft ondubbelzinnig toestemming gegeven of heeft de gegevens zelf gepubliceerd, de gegevens zijn verkregen in het kader van een samenwerking met Justitie (denk aan ‘Opsporing Verzocht’), of de gegevens worden verwerkt ten eigen behoeve ter bescherming van zijn eigen belang in het kader van strafbare feiten die jegens hem zijn gepleegd of dreigen te worden gepleegd. Op die laatste grondslag zou een huiseigenaar die slachtoffer is van een woninginbraak dus mogelijk een beroep kunnen doen. Wel zal in alle gevallen de verwerking op voorhand moeten worden gemeld bij het College Bescherming Persoonsgegevens die dan een voorafgaand onderzoek naar de toelaatbaarheid van de gegevensverwerking moet uitvoeren.

Dat is het wettelijk kader. Terug naar de actie van de Vereniging Eigen Huis. De publicatie van beeldmateriaal waarop een inbreker te herkennen is, kan mijns inziens de toets van artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens niet doorstaan. Privacy van burgers mag niet worden geschonden tenzij. Dit ‘tenzij’ is een hoge drempel. Allereerst is het zeer de vraag of er een wettelijke grondslag is voor deze privacyschending van de inbrekers. Maar belangrijk is ook de vraag wat nu eigenlijk het belang is van de huiseigenaren? Preventie van inbraak is een gerechtvaardigd belang, maar helpt het plaatsen van beeldmateriaal daar wel echt bij? Wellicht, maar het herkenbaar in beeld brengen van inbrekers is zeker niet noodzakelijk om dit doel te bereiken. Dat kan ook op andere, minder ingrijpendere manieren. Door goede voorlichting te geven bijvoorbeeld (een schone taak voor de Vereniging Eigen Huis) , en dat kan ook door het plaatsen van beeldmateriaal dat in scene is gezet. Desnoods kan het ook door het publiceren van ‘echte’ beelden, maar de inbrekers kunnen dan (en moeten dus) onherkenbaar in beeld worden gebracht. Opsporing is eveneens een gerechtvaardigd belang, maar dat doel wordt bereikt door de beelden aan de politie te geven. Kortom, de noodzakelijkheidstoets wordt niet gehaald.

Daarnaast is problematisch dat het door de vereniging gekozen medium zeer ingrijpend is. Iemand ooit online is nooit meer vergeten, en de vereniging heeft er geen blijk van gegeven hier een adequate oplossing voor te hebben. Wat als iemand bijvoorbeeld onschuldig is? Hoe zorgt Vereniging Eigen Huis dan voor het herstellen van de opgelopen schade? Voor deze gevolgen zal Vereniging Eigen Huis aansprakelijk zijn.

Daar komt nog wat anders bij: in de nieuwsbrief geeft Vereniging Eigen Huis te kennen dat preventie en opsporing helemaal niet het primaire doel is, het doel is om de dieven ‘in de kijker te zetten’, sterker, om hun privacy te schenden omdat ze die van hun slachtoffers ook hebben geschonden. Wraak dus, oog om oog, tand om tand. Hoe begrijpelijk deze emotie ook is, onze rechtstaat verzet zich daar juist tegen. Zelfs mensen die zijn veroordeeld voor de meest vreselijke misdaden, behouden hun grondrechten. De naam zegt het al, die rechten zijn zo fundamenteel dat daaraan niet kan worden getoornd en iedereen daar aanspraak op kan blijven maken. Gevoelsmatig is dat soms moeilijk, maar vanuit onze beschaafde rechtstaat gedacht is dat maar goed ook. We leven niet in een maatschappij van eigen richting. Als iemand jouw auto in elkaar ramt, geeft dat jou niet het recht om hetzelfde terug te doen maar zal je aangifte moeten doen en de vervolging en de eventuele strafoplegging moeten overlaten aan politie en justitie.

Zelfs als Vereniging Eigen Huis niet over gaat tot publicatie van het verzamelde beeldmateriaal (op haar website geeft ze aan dat vanwege privacy bezwaren daar nog even mee wordt gewacht, maar roept haar leden op vooral beeldmateriaal te blijven opsturen), is zij gebonden aan de Wbp. Zoals gezegd is het verwerken van persoonsgegevens over strafbare feiten in principe verboden, dus ongeacht eventuele publicatie van die gegevens. De wet biedt alleen een uitzonderingsgrond aan slachtoffers van inbraken zelf, en dat is de Vereniging Eigen Huis nu net niet. Maar ook als de uitzondering van toepassing is, zal de verwerking eerst moeten worden getoetst door het College Bescherming Persoonsgegevens, en wel voordat het beeldmateriaal wordt verzameld en verwerkt. Daar is de Vereniging Eigen Huis dus al te laat mee. Ongeacht enige uitzonderingsgrond in de Wbp, de vereniging handelt nu al in strijd met deze wet.

De uitzending van Uitgesproken WNL is vanavond te zien op Nederland 2 om 20.30 uur.



PAGINA DOORSTUREN

DEZE PAGINA IS SUCCESVOL DOORGESTUURD!

EEN REACTIE PLAATSEN

UW E-MAIL ADRES WORDT NIET GETOOND AAN ANDERE BEZOEKERS.

  1. NAAM
  2. E-MAILADRES
  3. BERICHT
  4. WANNEER U DEZE REGEL KUNT LEZEN, VUL HET VOLGENDE VELD DAN NIET IN!
  5.