NL EN
  • Home»
  • Weblog »
  • Koelewijn verliest kort geding tegen Van der Heijden en Bezige Bij over Helleveeg

Koelewijn verliest kort geding tegen Van der Heijden en Bezige Bij over Helleveeg

 

Peter Koelewijn heeft het kort geding tegen Van der Heijden en zijn uitgever De Bezige Bij verloren. Afgelopen vrijdag is het vonnis verschenen. Koelewijn vorderde onder andere een rectificatie en een voorschot op schadevergoeding in verband met de roman Helleveeg. 

Koelewijn had er met name moeite mee dat Van der Heijden in zijn roman beschrijft dat in huize Koelewijn destijds illegale abortuspraktijken zouden plaatsvinden. De brief van de advocaat van Koelewijn bevat daarover, blijkens het vonnis, onder meer de volgende passage: "Met het noemen van de naam [eiser ] en de vermelding van diverse details betrekking hebbende op de familie, waaronder de vermelding van de hit van de zoon des huizes is zonneklaar over welke familie het hier gaat. (…) Echter onjuist en in strijd met de waarheid/werkelijkheid is dat de familie [eiser ], zoals door u beschreven, in de bovenwoning illegale abortuspraktijken zou hebben uitgeoefend, althans actief dan wel passief zou hebben laten uitoefenen. Ik veronderstel bij u bekend dat dit strafbare feiten zijn. De door u opzettelijk, althans lichtvaardig beweerde betrokkenheid daarbij van cliënt c.q. zijn familie is dan ook een zeer ernstige beschuldiging c.q. verdachtmaking.”

De rechtbank overweegt daartoe als volgt. Allereerst geeft de rechtbank aan dat het hier om een roman gaat: 

"Van belang is dat de in het geding zijnde uitingen onderdeel zijn van een roman en niet van een perspublicatie in de krant of een vergelijkbaar nieuwsmedium. De uitingsvrijheid die hier aan de orde is omvat dan ook tevens de artistieke expressievrijheid van de auteur. Kenmerk van een roman is dat geen sprake is van een getrouwe beschrijving van de werkelijkheid, maar (in elk geval in overwegende mate) van fictie. De lezer zal zich daarvan terdege bewust zijn. Dat in een roman waargebeurde feiten of bestaande personen kunnen worden gebruikt om bijvoorbeeld een bepaald tijdsbeeld neer te zetten, doet daar op zichzelf niet aan af. Het publiek zal aan uitlatingen (van personages) in een roman een ander gewicht toekennen dan aan uitingen van bijvoorbeeld een journalist of wetenschapper.

Vervolgens overweegt de rechtbank dat ook de uitingsvrijheid van de romanschrijver niet onbegrensd is: "Ook het (fictieve) verhaal van de romanschrijver kan onder omstandigheden onrechtmatig zijn, bijvoorbeeld als dit wordt gedaan in een context die voor ‘waar gebeurd’ kan worden gehouden, waarbij beschuldigingen worden geuit die de goede naam van iemand aantasten, terwijl een feitelijke basis daarvoor ontbreekt. Ook [gedaagde 2] zelf lijkt die opvatting toegedaan, nu zijn verweer onder meer is gestoeld op de stelling dat van (onnodig) grievende beweringen geen sprake is en hij ter zitting ook heeft verklaard dat hij de moeder van [eiser ] nooit als aborteuse in de roman zou hebben laten figureren."

De rechtbank vat de bezwaren van Koelewijn als volgt samen:

"De bezwaren van [eiser ] komen er vooral op neer dat volgens hem de (woning boven de) viswinkel in de roman is afgeschilderd als een stinkend hol waarboven zich illegale abortuspraktijken afspeelden en dat op zijn minst wordt gesuggereerd dat zijn familie daarvan weet had. Dat geldt temeer omdat het gezin [eiser ] (vader, moeder en vijf kinderen) in de beperkte ruimte boven de viswinkel woonde. Bovendien, stelt [eiser ], ook al staat het niet zo in de roman, bij verschillende lezers is wel de indruk achtergebleven dat de moeder van [eiser ] zelf de aborteuse was. De uitlatingen over de familie [eiser ] in de roman zijn dan ook onnodig grievend en [gedaagde 2] heeft daarmee de eer en goede naam van de familie [eiser ] geschaad, aldus [eiser ]."

De rechtbank motiveert haar oordeel vervolgens zo:

"Niet is in geschil dat nergens in de roman staat dat de moeder van [eiser ] de aborteuse is. De aborteuse is immers het ‘wijfje’ met de zomerkennel voor honden en dat is overduidelijk een andere persoon dan de moeder van [eiser ]. De moeder van [eiser ] wordt als personage alleen opgevoerd als de vrouw die aan de ik-persoon in de roman een gerookte paling geeft en hem zegt dat hij de kop niet hoeft op te eten. Niet gesteld of gebleken is dat die passage een grievende connotatie heeft. De familie [eiser ] speelt in de roman geen enkele rol, behalve dat de praktijk van ‘het wijfje’ is gesitueerd boven de viswinkel. De gemiddelde lezer zal zich niet realiseren dat in werkelijkheid zich boven de viswinkel alleen het woonhuis van het gezin [eiser ] bevond, zodat de stelling van [eiser ] dat aldus gesuggereerd wordt dat de praktijken van de aborteuse met instemming dan wel medeweten van de familie [eiser ] plaatsvonden – gesteld al dat men de romanfiguur van de aborteuse als ‘echt’ zou kunnen ervaren – niet kan worden gevolgd. Ook overigens bevat de roman geen enkele suggestie dat de familie [eiser ] op enige wijze weet had van of betrokken was bij de praktijken van de aborteuse boven de viswinkel.
De opvatting dat [eiser ] of zijn familie op diffamerende wijze in de roman wordt neergezet, wordt dan ook niet gedeeld.

Wel moet aan [eiser ] worden toegegeven dat niet valt uit te sluiten dat de minder nauwkeurige lezer de familie [eiser ] met de illegale abortuspraktijken zou kunnen associëren. Dat dit in enkele gevallen zelfs daadwerkelijk is gebeurd, heeft [eiser ] aannemelijk gemaakt met (de aanvankelijke tekst van) het blog van Foxx en de website Scholieren.com, waarop een verkeerde aanname (moeder [eiser ] was de aborteuse) is gedaan. Daarmee is echter nog niet gezegd dat de lezers daarmee zullen denken dat de moeder van [eiser ] die abortussen zelf daadwerkelijk (‘in het echt’) heeft uitgevoerd. Ook Foxx plaatst daarbij een vraagteken. (‘Behalve (misschien) de abortussen.’) Hoewel dit zeker door de familie [eiser ] als een pijnlijke vergissing van ‘Foxx’ en de leerling op de scholierenwebsite zal worden ervaren, is voldoende aannemelijk dat de lezer zich zal (blijven) realiseren dat het hier om een roman gaat, waarbij enkele feitelijke gebeurtenissen worden vermengd met fictieve gebeurtenissen zoals bedacht door de auteur.

Dat [eiser ] zich gegriefd voelt alleen al doordat de abortuspraktijk in de roman is gelokaliseerd boven de viswinkel van zijn ouders, is begrijpelijk. [gedaagde 2] heeft zich dat (in elk geval achteraf) ook wel gerealiseerd, zo blijkt uit het feit dat hij zelf spreekt van een ‘onbesuisde’ actie. Naar voorlopig oordeel is echter van een onrechtmatig handelen in de zin van artikel 6:162 BW in de gegeven omstandigheden geen sprake. Het gaat om een roman, waarin (de familie van) [eiser ] geen rol van betekenis speelt, behalve dat de abortuspraktijk boven de (werkelijk bestaand hebbende) viswinkel van de ouders van [eiser ] is gesitueerd en dat een grote hit van [eiser ] wordt opgevoerd voor het creëren van een tijdsbeeld.

Voor het beperken van de uitingsvrijheid van [gedaagden] is in deze omstandigheden onvoldoende aanleiding."

En ten aanzien van De Bezige Bij:

"Dat [gedaagde 2] de vislucht in (het trappenhuis in) de viswinkel in de roman in een negatieve context weergeeft kan evenmin als onrechtmatig handelen van zijn kant worden gekenschetst. Ook hier is begrijpelijk dat [eiser ] dit niet prettig vindt, te minder waar (onweersproken) vaststaat dat zijn moeder zich tot het uiterste inspande om de winkel en de woning zo schoon en fris mogelijk te houden. De observaties over de vislucht, met name bestaand uit subjectieve belevingen van de hoofdpersoon tegen de achtergrond van de door haar ervaren traumatische abortus, vormen echter naar objectieve maatstaven geen aantasting van de goede naam van [eiser ], of anderszins een inbreuk op zijn persoonlijke levenssfeer."

Lees hier het vonnis.



 

BRON: rechtspraak.nl


PAGINA DOORSTUREN

DEZE PAGINA IS SUCCESVOL DOORGESTUURD!

EEN REACTIE PLAATSEN

UW E-MAIL ADRES WORDT NIET GETOOND AAN ANDERE BEZOEKERS.

  1. NAAM
  2. E-MAILADRES
  3. BERICHT
  4. WANNEER U DEZE REGEL KUNT LEZEN, VUL HET VOLGENDE VELD DAN NIET IN!
  5.