FTD MAAKT ZELFSTANDIG INBREUK, ALDUS RECHTER

Gisteren, 2 juni 2010, heeft de voorzieningenrechter van de rechtbank Den Haag uitspraak gedaan in de zaak FTD tegen Eyeworks. Inzet van de zaak was de vraag of FTD, aanbieder van een dienst waarmee bestanden op Usenet kunnen worden gevonden, auteursrechtinbreuk pleegde op de rechten van Eyeworks door de film “Komt een vrouw bij de dokter” vindbaar te maken. De voorzieningenrechter oordeelt, kortweg, dat dit het geval is. Dat FTD niet feitelijk de beschikking over de film heeft, maar slechts de middelen aanbiedt om de film te vinden en te downloaden, maakt dit volgens de voorzieningenrechter niet anders. De rechter hecht veel belang aan de “sleutelrol” die FTD bij het aanbieden van auteursrechtelijk beschermd materiaal speelt.

Dit geheel van feitelijke bemoeienis leert dat FTD in de openbaarmaking een sleutelrol vervult. Zij is de maker, eigenaar en beheerder van een sleutel waarmee de individuele gebruiker toegang krijgt tot auteursrechtelijk beschermd materiaal. Zonder de sleutel van FTD is het voor de gebruiker aanzienlijk lastiger die toegang te verkrijgen en bovendien zou het materiaal dat hij dan ter beschikking krijgt van mindere kwaliteit kunnen zijn.

Het is een unieke uitspraak. Niet eerder heeft een Nederlandse rechter bij mijn weten geoordeeld dat degene die een “sleutelrol” verricht bij de openbaarmaking van beschermd materiaal zelf ook getypeerd kan worden als openbaarmaker. Herhaaldelijk is in de Nederlandse jurisprudentie bevestigd dat een dergelijke partij juist geen auteursrechtelijke relevante handelingen verricht. Hij kan echter wel onrechtmatig handelen vanwege zijn betrokkenheid.

De uitspraak van de voorzieningenrechter is ook moeilijk in overeenstemming te brengen met de Europese richtlijn Auteursrecht uit 2001. Daarin is het openbaarmakingsrecht weliswaar ruim geformuleerd, maar er zijn begrenzingen. Dat blijkt uit overweging 23 waarin wordt opgemerkt dat het recht “geen betrekking heeft op enige andere handeling” dan de handelingen daar genoemd. In overweging 27 wordt bovendien aangegeven dat de beschikbaarstelling van fysieke faciliteiten om een openbaarmaking mogelijk te maken of te verrichten op zich niet kwalificeert als een openbaarmaking.

Waar de voorzieningenrechter lijnrecht ingaat tegen Nederlandse jurisprudentie haalt hij met instemming een uitspraak van een Britse rechter aan. Volgens de voorzieningenrechter zou het gaan om een vergelijkbare kwestie. In deze Engelse zaak gaat het niet alleen om de vraag of sprake is van een openbaarmakingshandeling, maar tevens of sprake is van “authorization” van auteursrechtinbreuken. Dat is een concept dat ons Nederlands recht vreemd is. De Engelse rechter verwijst op zijn beurt weer naar een uitspraak van het Europese Hof van Justitie in de zaak Hoteles. Het Hof oordeelde in die zaak, kortweg, dat een hoteleigenaar televisieprogramma’s openbaar maakt door deze door te geven aan zijn hotelgasten. Een belangrijk verschil met de Hoteles-zaak en de handelwijze van FTD en vergelijkbare partijen is dat zij nu juist niets “doorgeven”. Zij beschikken feitelijk niet over het beschermde materiaal, maar faciliteren de mogelijkheid het te vinden en op te slaan.

Wanneer dit vonnis in stand blijft, betekent dit een aardverschuiving binnen het auteursrecht. Degenen die een faciliterende rol hebben bij het openbaar maken van auteursrechtelijk beschermd materiaal kunnen dan zelf als openbaarmaker worden aangemerkt. Niet enkel FTD-achtige diensten komen daarmee in de gevarenzone. Ook partijen die betrokken zijn bij het “legale” aanbod van muziek en films via internet lopen het risico aangemerkt te worden als afzonderlijke openbaarmaker omdat zij een “sleutelrol” vervullen. Dat betekent dat steeds toestemming gevraagd zal moeten worden aan de rechthebbenden die rol te mogen vervullen.

Aanleiding voor het kort geding tussen FTD en Eyeworks was de ex parte beschikking die Eyeworks met succes had aangevraagd bij de rechtbank Den Haag. Bij deze procedures – exclusief toegepast bij inbreuken op intellectuele eigendomsrechten – wordt degene tegen wie de beschikking zich richt niet gehoord. Men dient simpelweg een verzoekschrift in bij de rechtbank en ontvangt even later een uitspraak. Met dit kort geding vonnis in handen vermoed ik dat het ex parte verzoeken gaat regenen in Den Haag.

Op haar website geeft FTD aan “geschokt” te zijn door het vonnis. Zij overweegt sterk om in hoger beroep te gaan. Voor de ontwikkeling van het recht is dat zeer aan te bevelen.