NL EN
  • Home»
  • Weblog »
  • "Auteurs verdienen meer met procederen dan met creëren"

"Auteurs verdienen meer met procederen dan met creëren"

Op 4 december organiseerde de Koninklijke Bibliotheek een rondetafeldiscussie over de digitalisering en het toegankelijk maken van materiaal in collecties van bibliotheken en erfgoedinstellingen. Mij was gevraagd een inleiding op het onderwerp te geven.

Vorige week stond mijn foto in de krant bij een bericht over de levensverwachting van rijke mensen. Rijke mensen leven 7,5 jaar langer dan arme mensen en daar stond mijn foto dus bij. De foto was genomen tijdens de uitreiking van de Quote 500. De gedachte van de fotoredactie van de Volkskrant was: dat zal wel een rijke vent zijn. Nu ben ik niet rijk en dat is maar goed ook. Ik ben namelijk auteur en die verdienen, dat weet u, weinig tot niets. Vorig jaar is mijn debuutroman verschenen, die het met 10.000 verkochte exemplaren aardig heeft gedaan, maar de loop is er nu wel uit. Dat gebeurt steeds sneller met boeken, zo vertelde een bekende boekverkoper mij. 

Gisteren, 3 december, stond een opinieartikel in de Volkskrant van Peter Drehmanns, een auteur die al 11 boeken op zijn naam had staan, maar nummer 12 nergens onder gebracht kreeg. Uitgevers willen niet meer, bang voor de malaise. Is dat erg? Nee. Misschien zijn er gewoon teveel mensen die boeken schrijven.                         
 
Wat wel erg is, is dat met mijn gemiddelde levensverwachting van 80 jaar, het nog 110 jaar duurt voordat mijn roman onderdeel van het publiek domein wordt. Boeken worden tot 70 jaar na de dood van de auteur beschermd, net als software, een gesprek op de achterbank van een auto en de vertaling van de spelregels van PimPamPet. 
 
Zaterdag, weer in de Volkskrant, een bericht over de omslag van een roman van Esther Ending, Stille mensen. Op de omslag is een sleutelgat te zien. Het blijkt een foto van een jong meisje in de VS te zijn die een sleutelgat in het huis van haar grootmoeder heeft gefotografeerd. Ending heeft via MySpace geprobeerd contact te leggen met het meisje maar dat is niet gelukt. Ending en haar uitgever lopen het risico dat de hele oplage uit de handel moet worden genomen en dat ze een flinke schadevergoeding moeten betalen aan het meisje. 
 
Tegenwoordig verdienen auteurs meer met procederen dan met het creëren van nieuw werk. Vraagt u het maar aan Getty, Cosmozz, Bruno Press en andere bounty hunters. Auteursrecht is allang niet meer een stimulans om werk te scheppen. We zijn allemaal auteurs, veelal omdat we het leuk vinden om te creëren, net als dat andere mensen koken leuk vinden. 
 
Het probleem is wel dat alles auteursrechtelijk beschermd is en dat het heel lang duurt voordat het voorbij is. Een recept van iemand anders mag ik gewoon reproduceren, maar een tekening van mijn 6-jarige zoon is nog ruim anderhalve eeuw beschermd. 
 
Ik ben realist genoeg om te begrijpen dat dat niet op te lossen is. Wat wel is op te lossen, is de manier om toestemming te verkrijgen. Het grootste probleem binnen het auteursrecht op dit moment is de clearing van rechten. Dat moet eenvoudiger. Niet via MySpace. De recent aangenomen richtlijn Verweesde werken doet een aanzet, een stap in de goede richting, maar niet meer dan dat.
 
Een verweesd werken, een werk waarvan de rechthebbende niet bekend is of niet kan worden gevonden, kan onder beperkte omstandigheden worden gebruikt, zonder inbreuk op auteursrecht te maken. De beperkingen zijn alomaanwezig in de richtlijn: het gaat om een beperkt aantal instellingen die een beperkt aantal werken kunnen gebruiken, voor een beperkt aantal doeleinden, onder beperkte voorwaarden. 
 
Mijn wens voor de toekomst, voor de modernisering van het auteursrecht, zou zijn dat het auteursrecht weer echt een exploitatierecht wordt, een manier voor auteurs om geld te verdienen. Het wordt nu vaak als een privacyrecht gebruikt of, onaardig gezegd, een lange tenen recht. De erven van Endstra die niet willen dat het gesprek van wijlen hun vader, gehouden op de achterbank van de auto met rechercheurs, wordt opgenomen in een boek. Dat betekent dat we vooral het anderen mogelijk moeten maken om die werken te exploiteren. Het zijn nooit de auteurs die het business model verzinnen, altijd anderen, en de innovatie lijkt tegenwoordig ook steeds meer te komen van anderen dan de traditionele exploitanten (platenmaatschappijen, filmproducenten en uitgevers). Ik weet niet of het auteursrecht als verbodsrecht de beste manier is om dat te realiseren. Heel vaak is er sprake van marktfalen: de auteur kan niet worden gevonden of het is te kostbaar om hem te localiseren. Het auteursrechtelijke verbodsrecht zou veel vaker omgezet moeten worden in een vergoedingsrecht.
 
Daarnaast moet ruim baan geboden worden aan niet-commercieel gebruik van beschermd materiaal. Voor onderzoeks- en onderwijsdoeleinden, voor archiveringsdoeleinden of domweg om gebruik te kunnen maken van onze cultuur. We hebben niet aan onze cultuur, onze cultuurgoederen, als we die niet mogen gebruiken, als ze achter slot en grendel in een museum zitten. Een boek dat 110 jaar ligt te verstoffen op een plank is niets waard.



PAGINA DOORSTUREN

DEZE PAGINA IS SUCCESVOL DOORGESTUURD!

REACTIES (3)

Frank Huysmans woensdag 5 december 2012 14:02

In Noorwegen heeft men - binnen het auteursrecht - een mooi model gevonden om auteursrechtelijk beschermd werk voor iedereen met een Noors IP-adres toegankelijk te maken en de kas van uitgevers en makers te spekken. Ik heb hier laatst een post over geschreven op Bibliotheek 2.0: http://bibliotheek20.ning.com/forum/topics/e-boek-verhuur-versus-uitlening-het-gaat-erom-spannen-voor?commentId=694094%3AComment%3A198056&xg_source=activity
. @Christiaan: ik ben benieuwd of dit in de richting gaat van wat je bedoelt en of dit een model kan zijn voor de tussentijd - totdat de lange weg naar modernisering van het auteursrecht met succes is afgelegd.

Christiaan Alberdingk Thijm woensdag 5 december 2012 14:16

Ha Frank,
Interessant. We hebben het weinig over e-books gehad, maar wel veel over uitgebreid collectief beheer. Ik ben voor een digitaal leenrecht en hoe ze dit in Noorwegen hebben geregeld komt in de buurt van een mooie vorm van zelfregulering. Waarom kan dat in Noorwegen? Omdat ze daar een lange traditie hebben met uitgebreid collectief beheer (met wettelijke grondslag). Ik zou alleen onder zo'n regeling ook altijd de mogelijk willen om het on-demand te printen, zeker bij oudere boeken.
Ik citeer hieronder even een deel van je post (ook te volgen via jouw link)

Is het Noorse model haalbaar voor Nederland? Met wat (tamelijk eenvoudig) zoekwerk vond ik meer details over de deal tussen de Noorse nationale bibliotheek en de koepelorganisatie Kopinor waarin 5 uitgeversorganisaties en 17 auteursorganisaties verenigd zijn. De deal houdt het volgende in:

- iedereen met een Noors IP-adres kan gratis boeken lezen op de site van de nationale bibliotheek;

- de boeken kunnen niet worden gedownload of uitgeprint; ze kunnen alleen online worden gelezen;

- uitgevers, auteurs en andere 'makers' (vertalers, illustratoren) worden uit een collectieve regeling betaald;

- rechthebbenden kunnen individuele titels van de Boekenplank laten verwijderen.

Het complete contract met details over de collectieve vergoedingsregeling staat online op de Kopinor-site. In paragraaf 8 staat gespecificeerd wat de bibliotheek aan Kopinor is verschuldigd. In 2013 zal het gaan om 0,36 Noorse kronen (NOK) per online gepubliceerde pagina, in 2014 dalend naar NOK 0,34 en in 2015 naar NOK 0,33. Nota bene: deze tarieven zijn onderhevig aan indexering en dienen jaarlijks opnieuw te worden betaald. Voor 2012 is nog geen tarief afgesproken. Mogelijk komt dat doordat de prijs per pagina per jaar de afgelopen jaren veel hoger lag. In 2009 was die namelijk vastgesteld, blijkens het eerdere contract, op NOK 0,56, ook met indexering. Dus laat die de afgelopen jaren zijn opgelopen tot 0,60, dan is met de nieuwe overeenkomst de prijs bijna gehalveerd. Reden daarvoor is waarschijnlijk de uitbreiding van het aantal titels, waardoor de rechthebbenden per jaar toch fiks meer gaan ontvangen.

Jeroen de Boer woensdag 5 december 2012 14:24

Hoi Christiaan,

In dit licht is deze tekst van Aymeric Mansoux wel erg treffend:

http://su.kuri.mu/2012/morphhology-of-a-copyright-tale/

EEN REACTIE PLAATSEN

UW E-MAIL ADRES WORDT NIET GETOOND AAN ANDERE BEZOEKERS.

  1. NAAM
  2. E-MAILADRES
  3. BERICHT
  4. WANNEER U DEZE REGEL KUNT LEZEN, VUL HET VOLGENDE VELD DAN NIET IN!
  5.