De vrijgevochten genen van ’s lands eerste
De oudste internetprovider van Nederland voor particulieren, XS4ALL, is ontstaan uit idealisme. De vier oprichters wilden internet voor een ieder toegankelijk maken. Als enige overgebleven oprichter werkt Cor Bosman nog steeds bij de door KPN ingelijfde provider. ‘We zijn onze principes trouw gebleven.’
Experimenteerdrift en een snufje oer-Hollandse ongehoorzaamheid. Dat zijn de ingrediënten voor het ontstaan van XS4ALL. Redacteuren Rop Gonggrijp en Paul Jongsma van Hack-Tik, tijdschrift voor technoanarchisten, ontmoeten in 1992 Felipe Rodriquez. Hij is operator van bulletin board Utopia, een online verzamelplek waarop hackers met een modem inbellen. Via een systeembeheerder van de Universiteit van Amsterdam (UvA) regelen Rob, Paul en Felipe dat de Utopia-bezoekers kunnen e-mailen. Na een hackincident raken zij echter hun UvA-accounts kwijt. En aangezien het inbreken op accounts in de nabije toekomst strafbaar wordt gesteld, is het de vraag wanneer ze weer kunnen mailen en internetten.
Dit vooruitzicht bevalt ze niet en daarom besluiten ze om dan zelf maar de eerste internetprovider voor particulieren te starten. De drie kopen een server en smeden een plan. Dan komt Cor Bosman in beeld. Hij studeert informatica aan de UvA en kent de programmeertaal voor servers, Unix. Bosman: ‘Felipe vroeg mij of ik interesse had om mee te helpen met het oprichten en beheren van Hacktic Netwerk, de voorloper van XS4ALL. Na één bezoek aan Rop in de Bijlmer was het rond. Nog diezelfde dag begonnen we te sleutelen aan de computers die later de kern vormden van Hacktic, de voorloper van XS4ALL.’
Overdonderend
Voordat het bedrijf zijn digitale deuren opent, gaan de oprichters uit van vijfhonderd abonnees binnen een half jaar. Dankzij een artikel van journalist Francisco van Jole halen ze dat aantal al op de oprichtingsdag, 1 mei 1993. Om de overdonderende belangstelling het hoofd te bieden moet er hard worden gewerkt. Want het aantal modems en telefoonlijnen is aanvankelijk ontoereikend. Al snel besluiten ze om de nieuwbakken internetprovider te verhuizen van de flat van Rop naar een pand aan de Amsterdamse Prins Hendrikkade.
Vanwege het ontbreken van sloten slapen ze aanvankelijk bij hun apparatuur. Als Bosman op een goede nacht gerommel hoort en checkt wat er aan de hand is, staat er een PTT-tentje op de stoep. Wat blijkt: na een aanvraag voor telefoonlijnen door Hacktic, zijn per ongeluk ook de lijnen voor een buurpand bij hen aangesloten. En in dat pand huist de Marine Inlichtingendienst. Die fout wil de PTT nog voor het ochtendgloren herstellen.
DDS
In de beginjaren is het idealisme wat de klok slaat. Hacktick werkt samen met De Balie in het project De Digitale Stad (DDS), dat zich ten doel stelt om de politiek en burger samen te brengen in een online gemeenschap. Dankzij het gratis systeem van DDS en de publiciteit daar omheen maakt Nederland kennis met het fenomeen e-mailen en internet. Prachtig natuurlijk, maar het idealisme kent zijn grenzen. In de vrijgevochten organisatie ontbreekt elke vorm van orde en na een jaar pionieren, draait de onderneming met verlies. Niet handig als het je ambitie is om uit te breiden in het hele land. Besloten wordt om de prijzen te verhogen en de naam te veranderen van Hacktic in XS4ALL, om de associatie met ‘hackers’ te vermijden.
Overname
Eind 1997, ruim vier jaar na oprichting, is XS4ALL een echt bedrijf dat staat voor grote zakelijke uitdagingen. Breedband is in opkomst en de oorspronkelijke oprichters zijn meer pioniers dan managers. Ze ontkomen daarom niet aan een overname, vertelt Bosman. ‘Wij hebben gericht gezocht naar een partij, die wilde luisteren naar onze voorwaarden. Hierdoor zijn wij niet, zoals de meeste andere pioniers, opgeslokt door een groter, vaak buitenlands bedrijf, maar in zee gegaan met KPN’. Dat gebeurt in 1998.
Bosman is er trots op dat XS4ALL zijn identiteit heeft weten te behouden: ‘We zijn onze principes trouw gebleven. Gelukkig wel. Want veel van onze klanten zitten hier vanwege die principes.’ En ook op de werkvloer is de oude mentaliteit volgens Bosman nooit volledig verloren gegaan. ‘In veel delen van het bedrijf heerst nog steeds de zeer losse hiërarchie met korte lijnen. De overname door KPN was een moeilijke beslissing, maar het is een goede geweest. XS4ALL is nog steeds sterk. Bovendien is het ook nu nog een erg leuk technisch bedrijf om voor te werken. Ik kan er mijn ei volledig kwijt.’
